Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland

Nederland heeft een enorme rijkdom en diversiteit aan religieus erfgoed: kerken, synagogen, kloosters, moskeeën, abdijen en begraafplaatsen. Door de voortgaande ontkerkelijking, fusies van kerkgenootschappen en stijgende onderhoudskosten wordt het steeds moeilijker om dit erfgoed in stand te houden.

Steeds meer kerken worden gesloten en uiteindelijk gesloopt. Op die manier dreigt een kostbaar deel van dit erfgoed, zowel materieel als immaterieel, voor altijd verloren te gaan.
Daarom was 2008 landelijk uitgeroepen tot Jaar van het Religieus Erfgoed.

Jaar van het Religieus Erfgoed in Zeeland
Ook in Zeeland dreigt de kerk letterlijk uit het straatbeeld te verdwijnen, terwijl deze van oudsher het hart vormt van de Zeeuwse samenleving. Het beeld van veel dorpen en steden in Zeeland wordt zelfs letterlijk bepaald door de kerk. Historische kerken en andere godshuizen zijn dan ook onmisbare dragers van de identiteit van Zeeland.
Maar ook van de periode voor de kerstening is erfgoed bewaard gebleven, zoals herinneringen aan de aanwezigheid van Nehalennia, de inheemse préchristelijke godin. Om het tij van teloorgang te keren heeft Zeeland dan ook volop meegedaan om de belangstelling voor dit erfgoed te vergroten.

Veel Zeeuwse erfgoedorganisaties en beheerders van religieus erfgoed hadden voor dit Jaar van het Religieus Erfgoed een gevarieerd programma van aansprekende publieksactiviteiten samengesteld. Het publiek kon ervaren wat religieus erfgoed betekent: schoonheid, een plek van bezinning en ontmoeting, een deel van onze geschiedenis.

Er waren tentoonstellingen, concerten, lezingen, processies en pelgrimstochten, boekuitgaven, studiedagen, kunstprojecten, wandeltochten. De SCEZ heeft voor het themajaar een evenementenkalender ontwikkeld en uitgegeven.

• Evenementenkalender
  '2008 Jaar van het Religieus Erfgoed in Zeeland' >>

Het Jaar van het Religieus Erfgoed is landelijk afgesloten op 18 december in Middelburg. Deze sluitingsmanifestatie stond in het teken van ‘Licht’. Tijdens deze bijeenkomst worden ook de winnaars bekend gemaakt van de prijsvraag ‘Erfgoed op eigen benen’ van het VSBfonds. 

Platform Historische Kerken Zeeland
Naast de vele activiteiten voor het publiek werd ook op beleidsniveau getracht de toekomst van ons religieus erfgoed te verzekeren. De Provincie Zeeland, de Zeeuwse gemeenten en de verschillende in Zeeland aanwezige kerkgenootschappen zijn door het themajaar met elkaar in overleg gegaan om de verschillende problemen het hoofd te bieden. Gezien de strikte scheiding tussen kerk en staat is het best bijzonder dat beide partijen samen aan tafel gaan om oplossingen voor de problemen te zoeken. Deze overlegmomenten vonden plaats binnen het in september 2007 opgerichte Platform Historische Kerken Zeeland. De SCEZ faciliteert en ondersteunt dit platform.

Zeeuwse openingsmanifestatie
Op 16 mei 2008 heeft de Zeeuwse opening van ‘2008 Jaar van het Religieus Erfgoed’ in de Sint-Willibrordusbasiliek van Hulst plaatsgevonden. Deze opening was gekoppeld aan de opening van de tentoonstelling ‘Schatkamer van de Willibrordusbasiliek’
in de Librije van de Basiliek, een permanente presentatie van religieuze gebruiksvoorwerpen uit de Basiliek en is omlijst met een optreden van Studium Chorale uit Maastricht met meerstemmige muziek uit de Renaissance, gecomponeerd door Ghiselin Danckerts (Tholen, zestiende eeuw) als onderdeel van de culturele manifestatie ‘Cultuur, Wereldbeeld & Religie’ (NieuwZout).
Ook ging tijdens deze opening de fototentoonstelling ‘Wereldbeeld & Religie IN BEELD’ van de Bond van Nederlandse Amateur Fotografen - afdeling Zeeland van start. Deze tentoonstelling was gedurende ‘2008 Jaar van het Religieus Erfgoed’ door Zeeland aan het reizen en eindigde bij de landelijke en provinciale sluiting.

zevenXzeven 
In het project zevenXzeven werden gedurende ‘2008 Jaar van het Religieus Erfgoed’ verhalen bij een religieus voorwerp, gebouw, plek in het landschap, of gebruik in Zeeland verzameld. Zo is Zeelandbreed materieel erfgoed gekoppeld aan immaterieel erfgoed en geeft dit bijzondere erfgoed inspiratie in het heden. Tevens is veel onzichtbaars zichtbaar gemaakt. De voorwerpen, gebouwen, omgevingen, gebruiken, etc zijn verspreid over Zeeland te aanschouwen, zodat publiek een persoonlijke ontdekkingsreis langs het religieuze erfgoed in deze provincie kan samenstellen.
Website en boek
De verhalen zijn verteld door Zeeuwen van nu: jong en oud, allochtoon en autochtoon, bekend en onbekend. Ze hebben in hun vertelling niet alleen achtergrondinformatie toe gelicht, maar ook welke betekenis dit zevenxzeven-object voor hen persoonlijk heeft. Na voltooiing van het laatste verhaal zijn in 2008 de 49 verhalen van de gelijknamige website
ook in boekvorm verschenen. Het gelijknamige boek zevenXzeven (ISBN/EAN 978-90-77567-10-4) is onder meer te koop in de Zeeuwse boekhandels (verkoopprijs € 14,49) of voor de speciale actieprijs van € 5 (t/m 23 december 2011) aan de balie van de SCEZ in Middelburg, locatie De Burg.

• Website zevenXzeven >>

Reliwiki
Op 9 juni 2008 is de grootste Nederlandse digitale database op het gebied van gebouwd Religieus Erfgoed online gegaan! De website reliwiki.nl is dé ontmoetingsplaats voor iedereen die zich interesseert en inzet voor religieuze gebouwen. Maar ook begraafplaatsen en ander religieus erfgoed zijn op reliwiki.nl te vinden. Reliwiki - de naam zegt het eigenlijk al – wordt gevuld volgens het principe van Wikipedia. De organisatie achter Reliwiki heeft de basis van de database gelegd door de eerste gegevens van de kerken in Nederland in te voeren. Nu is het aan u deze informatie aan te vullen. Iedereen wordt uitgenodigd Reliwiki-pagina’s aan te maken, foto’s toe te voegen, informatie aan te vullen en te bewerken!  Zo kan de database uitgroeien tot een compleet naslagwerk. Niet alleen u als kerk kan daar gebruik van maken, maar denk ook aan gemeenten, beleidsmakers en de vele jongeren die hun spreekbeurt houden over kerken. Bezoek de website reliwiki.nl en vind uit wat u kunt toevoegen aan dit naslagwerk! 

• Website Reliwiki >>

Zeeuwse afsluiting 'De kerk als podium'
Donderdag 11 december 2008 is men in de Nieuwe Kerk van Middelburg geprikkeld door muziek en modeshow, dans en dialoog, boek- en beeldpresentaties. Dit programma is aansluitend vervolgd door de Culturele Karavaan.

• Beeldverslag Historische Modeshow door TV Walcheren >>

Culturele Karavaan
Kerken als nieuwe hotspots voor kunst, cultuur en dialoog werd gehouden op 9, 10 en 11 december op drie locaties in Zeeland.
De Culturele Karavaan presenteerde artiesten uit verschillende culturen die zich door religieuze cultuurtradities laten inspireren en een eigentijdse persoonlijke interpretatie daarvan geven, met ‘Licht’ als verbindend thema. Het programma was divers en dynamisch en omvatte Zeeuwse artiesten zoals de Antilliaanse dansgroep Solo Antiyano (locatie Terneuzen), het Melopoëia Koor onder leiding van Christian Blaha en singer/songwriter Marsha, en (inter)nationaal bekende artiesten waaronder Kroatische soefidanseres Valentina Lacmanovic, joodse zangeres Annet Betsalel, Indiase danseres Kalpana (beeldverslag) en Tibetaanse zangeres Namgyal Lhamo.

• Beeldverslag Culturele Karavaan door TV Walcheren >>
  

Eat & Meet
Eten hoort ook bij cultuur en de meest boeiende gesprekken vinden plaats aan tafel. Tijdens de 'Eat & Meet' zorgde presentatrice/actrice Esther-Clair Sasabone ervoor dat de bezoekers op een speelse manier elkaar en elkaars achtergronden leerde kennen. Tevens gingen islamtheoloog Abdelwahid van Bommel, deken Paul Verbeek en opperrabijn B. Jacobs in Middelburg met elkaar in gesprek onder leiding van Luuc Smit (Synagoge Middelburg, Omroep Zeeland). Verder brachten Zeeuwse koren en vocalisten met verschillende religieuze achtergronden onder leiding van zangeres/improvisatiekunstenares Monica Akihary speciaal een Lichtcompositie ten gehore, speciaal gemaakt voor het Zierikzeese programma.

Tentoonstellingen
Tijdens de Culturele Karavaan zijn verder drie exposities te zien geweest. De tentoonstelling 'zevenxzeven' sloot aan bij de gelijknamige website en het boek dat op 11 december in de Nieuwe Kerk in Middelburg werd gepresenteerd. Voor zevenxzeven verzamelde maatschappijhistorica Jolanda Geerse boeiende verhalen van Zeeuwen van nu over religieus erfgoed; fotografe Mechteld Jansen maakte er foto's bij. De expositie biedt een selectie van deze foto’s en quotes uit de verhalen. 'Inspirerend Zeeland' was een tentoonstelling van foto’s uit het gelijknamige boek van Aarnoud van der Deijl en Marga Haas over de rijke historie van Zeeland op het gebied van religie en spiritualiteit. 50 foto’s brengen onder meer bijzondere gebedshuizen, begraafplaatsen en spirituele centra in Zeeland in beeld. Met de tentoonstelling 'Cultuur, wereldbeeld en religie IN BEELD' van NieuwZout/Fotobond BNAFV afdeling Zeeland, verbeelden amateurfotografen uit Zeeland hun visie op religie en spiritualiteit in hun leven en de samenleving. Erik Schilt had een aantal foto-drieluiken tentoongesteld.

Initiatief
De Culturele Karavaan is een initiatief van Stichting Culture Connection in coproductie met SCEZ en maakte deel uit van de slotactiviteiten van '2008 Jaar van het Religieus Erfgoed in Zeeland'. De Culturele Karavaan kwam tot stand in samenwerking met Stichting 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed en vele Zeeuwse partners waaronder Scoop, Walcheren Mozaïek, zangkoren, culturele en religieuze organisaties en scholen. De Culturele Karavaan is mede mogelijk gemaakt door het VSBfonds, de Provincie Zeeland en de gemeente Middelburg. De Culturele Karavaan heeft in 2011, 2012 en 2013 vervolg in de provincie Utrecht.

Landelijke Sluitingsmanifestatie
De landelijke afsluiting van ‘2008 Jaar van het Religieus Erfgoed’ heeft op donderdag 18 december 2008 plaatsgevonden in Zeeland. De locatie zijn de Nieuwe Kerk en delen van het Abdijcomplex te Middelburg geweest. Het programma omvatte landelijke en provinciale componenten. Zo heeft de landelijke stichting ‘2008 Jaar van het Religieus Erfgoed’ een reeks aanbevelingen gepresenteerd, die tijdens het Jaar met alle betrokkenen zijn geformuleerd en die moeten uitmonden in een duurzame aanpak tot behoud van het religieus erfgoed in Nederland. Tevens is op deze dag de uitslag bekend gemaakt van de landelijke prijsvraag Religieus Erfgoed i.s.m. het VSBfonds.

Lichtshow Religieus Erfgoed
Op 18 december 2008 's avonds werd in een vijftien minuten durende licht en lasershow de 'religieuze canon' van Zeeland op het Abdijplein in Middelburg verbeeld. Van de inheemse godin Nehalennia tot de stichting van kerkdorpen en via de Reformatie en de Verlichting naar de ontkerkelijking en de multiculturele samenleving. De voorstelling begon om 19.00 uur en was voor omwonenden en belangstellenden gratis toegankelijk. De feestelijke Lichtshow maakte deel uit van de landelijke Slotmanifestatie '2008 Jaar van het Religieus Erfgoed' in Middelburg.

Projectleider 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed in Zeeland was Leo Adriaanse | lcm.adriaanse@scez.nl
 

'2008 Jaar van het Religieus Erfgoed in Zeeland' is mogelijk gemaakt door de Provincie Zeeland, het VSBfonds, het Prins Bernhard Cultuurfonds en de gemeenten Hulst en Middelburg.