Juist aan het begin van nieuwe planprocessen, nog ruim voordat er inventariserend veldwerk heeft plaatsgevonden, is de behoefte aan kennis groot. De Indicatieve Kaart Archeologische waarden, de IKAW, kan dan bijdragen aan een vollediger beeld van het bodemarchief.
Hiaten in kennis
Een groot probleem in de archeologische monumentenzorg is dat de kennis over het feitelijk voorkomen van archeologische waarden in de bodem behoorlijk beperkt is. De AMK en de bekende vindplaatsen geregistreerd in Archis en het ZAA vormen slechts een flauwe afspiegeling van het archeologische bodemarchief. De IKAW vormt een bijdrage aan de oplossing van dit probleem.
Indicatieve Kaart Archeologische Waarden
Uitgangspunt bij de vervaardiging van de IKAW is dat er verband bestaat tussen de bodemgesteldheid en activiteiten van mensen in het verleden. Op grond daarvan is op deze kaart aangegeven hoe groot de kans is om bij de uitvoering van plannen op archeologische resten te stuiten. De IKAW is daarmee het complement van de Archeologische Monumenten-kaart (AMK), die de vastgestelde archeologische waarden weergeeft.
Vier categorieën
De IKAW geeft voor heel Nederland - inclusief de bodems van de grote wateren en het Nederlandse deel van de Noordzee - de kans of verwachting aan op het aantreffen van archeologische resten bij werkzaamheden in de bodem. Die trefkans is aangegeven is vier categorieën: een hoge, middelhoge, lage en zeer lage trefkans. De IKAW is opgenomen in de Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS) van Zeeland.
Kwantitatieve indicatie
De huidige IKAW (derde generatie) beperkt zich tot het geven van een globaal inzicht in het kwantitatieve aspect van het bodemarchief. Bij gebruik ervan is het dan ook nodig te realiseren dat in gebieden waar de trefkans laag is, wel degelijk belangrijke resten kunnen voorkomen.
Ontbrekende elementen
Over aspecten als de kwaliteit, datering en diepteligging van de archeologische resten doet de huidige IKAW geen uitspraken. Vooral in het holocene gebied van Zeeland - van 10.000 jaar geleden tot nu - zijn die elementen van groot belang. Voor de beoordeling van een plan is het belangrijk om globaal te weten of de resten aan of vlakbij de oppervlakte liggen of op één of enkele meters diepte.
Factor afdekking
Los daarvan is de factor ‘afdekking’ (bijvoorbeeld door klei, veen of zand) van grote invloed op de kwaliteit van de resten. Resten uit de steentijd vragen een andere aanpak dan die uit de Romeinse tijd. Ook inzicht in de ouderdom van de resten is dus zeer relevant.
Verbeterpunten IKAW
Aan de IKAW valt nog heel wat te verbeteren en toe te voegen. Maar ook in de huidige vorm is de kaart een belangrijke, gemakkelijk toegankelijke bron van informatie in het proces van de ruimtelijke ordening. In de loop van de tijd zal de IKAW vervangen worden door gemeentelijke verwachtingskaarten. De gemeente Schouwen-Duiveland beschikt al over een archeologische beleidsadvieskaart van het hele grondgebied; bij de overige gemeenten is een dergelijke kaart in ontwikkeling.